Trong khi Giáo Hội Công Giáo kiên quyết phản đối vũ khí tự động, liệu trí tuệ nhân tạo (AI) có chỗ đứng nào trong chiến tranh?

Jonah McKeown của hãng tin EWTNNews, trong bản tin ngày 10 tháng 8 năm 2026, cho hay: Một chiếc máy bay không người lái vũ trang đang bay lượn trên chiến trường, các cảm biến của nó tìm kiếm mục tiêu tiếp theo với độ chính xác lạnh lùng. Chỉ cần nhấn một nút, một người lính trên mặt đất sẽ kích hoạt “mô thức Kẻ hủy diệt”, giải phóng cỗ máy tàn nhẫn để nó tìm kiếm và tiêu diệt bất cứ thứ gì — và bất cứ con người nào — trong khu vực mà nó coi là kẻ thù.

Tình huống kinh hoàng này không phải là khoa học viễn tưởng. Nó được cho là đã xảy ra hai năm trước, trong một cuộc thử nghiệm vũ khí ở Ukraine, dẫn đến cái chết của một số binh sĩ Nga.

Vụ việc, được Giám đốc điều hành của một công ty máy bay không người lái Ukraine tiết lộ vào tháng 6, được cho là vụ tiêu diệt hoàn toàn tự động đầu tiên trong chiến đấu. Và với việc các cường quốc trên thế giới đầu tư hàng chục tỷ đô la vào kỹ thuật vũ khí tự động, những robot sát thủ này có thể đang tiến gần hơn đến việc sử dụng rộng rãi.

Trong bối cảnh đó, Giáo Hội Công Giáo xuất hiện như một trong những tiếng nói kiên định nhất chống lại sự phổ biến của các hệ thống vũ khí tự động gây chết người (LAWS), nhấn mạnh rằng các quyết định về sự sống và cái chết trong chiến tranh không thể chỉ giao phó cho máy móc.

Tuy nhiên, về câu hỏi liệu trí tuệ nhân tạo (AI) có chỗ đứng nào trong chiến tranh hiện đại hay không, câu trả lời từ quan điểm Công Giáo không rõ ràng. Và khi các nhà lãnh đạo quân sự Hoa Kỳ lập luận rằng sự không thể tránh khỏi việc triển khai LAWS của các đối thủ buộc quân đội Mỹ phải làm theo, câu hỏi đặt ra là liệu binh lính có được tự do làm theo lương tâm của mình và từ chối sử dụng những vũ khí này một cách phi đạo đức hay không.

Giáo huấn của Giáo hội về ‘Robot sát thủ’

Trong khi Giáo lý của Giáo Hội Công Giáo cho rằng “sự ác và bất công đi kèm với mọi cuộc chiến tranh”, Giáo hội cũng dạy rằng các cá nhân và quốc gia có quyền tự vệ chống lại kẻ xâm lược bất công và có thể sử dụng vũ lực gây chết người nếu cần thiết. Việc áp dụng giáo huấn của Giáo hội vào LAWS, một cách chuyên biệt dựa trên sự kiện: để một quyết định sinh tử trong chiến tranh được coi là cjhi1nh đáng, nó phải được đưa ra bởi một con người như là biện pháp cuối cùng trong trường hợp tự vệ chính đáng. Do đó, những quyết định như vậy không thể chỉ giao phó cho máy móc.

Trong thông điệp Magnifica Humanitas tháng 5 năm 2026, Đức Giáo Hoàng Leo XIV đã thẳng thắn tuyên bố rằng “không được phép giao phó những quyết định gây chết người hoặc không thể đảo ngược cho các hệ thống nhân tạo” và bày tỏ lo ngại về việc trí tuệ nhân tạo (AI) khiến chiến tranh trở nên “khả thi” hơn.

“AI không loại bỏ tính vô nhân đạo vốn có của xung đột; thực tế, nó chỉ có thể gây ra xung đột nhanh hơn và làm cho nó trở nên vô cảm hơn, hạ thấp ngưỡng sử dụng bạo lực, biến phòng thủ thành dự đoán mối đe dọa và do đó biến nạn nhân thành dữ liệu. Bằng cách này, nó sẽ khiến chúng ta quen với ý niệm cho rằng bạo lực là không thể tránh khỏi và chỉ cần được tối ưu hóa”, Đức Giáo Hoàng viết.

Charles Camosy, một nhà thần học luân lý và giáo sư tại Đại học Công Giáo Hoa Kỳ, thường xuyên lên tiếng ủng hộ quan điểm của Giáo hội về vũ khí tự động (LAWS) và gọi thời điểm hiện tại là một “cơ hội to lớn” để chia sẻ rộng rãi quan điểm Công Giáo về phẩm giá con người trong chiến tranh. Tháng 3 vừa qua, ông đã cùng các nhà thần học luân lý và các nhà đạo đức học khác công khai ủng hộ quyết định của công ty trí tuệ nhân tạo Anthropic bác bỏ yêu cầu của Lầu Năm Góc về kỹ thuật liên quan đến giám sát hàng loạt và vũ khí tự động.

Trong một lời khai gần đây về vũ khí tự động trước Ủy ban Nhân quyền Tom Lantos của Quốc hội (TLHRC), Camosy lưu ý rằng bất cứ việc sử dụng trí tuệ nhân tạo nào trong chiến tranh đều phải bảo toàn khả năng phán đoán của con người — không chỉ theo nghĩa chịu trách nhiệm về các quyết định hoặc sai lầm do vũ khí trí tuệ nhân tạo gây ra, mà quan trọng hơn là bảo toàn khả năng của binh lính nhận ra đối thủ của họ là những người đồng loại được tạo ra theo hình ảnh Thiên Chúa.

“Mỗi con người ở mọi phía của mọi cuộc xung đột đều xứng đáng được nhìn nhận và công nhận là một con người, chứ không phải bị xử lý như dữ liệu,” Camosy nói trong lời khai của mình. Joseph Capizzi, giám đốc Viện McGrath về Đời sống Giáo hội tại Đại học Notre Dame và là chuyên gia về lý thuyết chiến tranh chính nghĩa, đã bày tỏ quan điểm tương tự, nhấn mạnh rằng không hệ thống nào có thể thay thế hoàn toàn phán đoán của con người.

“Cho dù tinh vi đến đâu, một chương trình không thể hiểu được tính nhân bản của một nạn nhân tiềm năng theo cách mà một con người khác có thể,” ông giải thích với tờ Register. “Nạn nhân tiềm năng đó chỉ có thể là một dữ liệu đơn thuần trong một phép tính. … Các quyết định mà AI đưa ra không phải là phán đoán; chúng không liên quan đến những cách thức hoàn toàn mang tính con người trong việc thông tin và huy động lương tâm để hành động.”

Vũ khí AI có phải là điều không thể tránh khỏi?

Lập trường của Giáo hội chống lại LAWS không đi ngược lại với dư luận: Các tổ chức quốc tế như Liên Hợp Quốc đã kêu gọi rõ ràng việc cấm các robot sát thủ này, và, theo các cuộc thăm dò dư luận gần đây, ít nhất ba phần tư người Mỹ đồng ý rằng các quyết định liên quan đến việc sử dụng vũ lực gây chết người trong chiến tranh “không nên hoàn toàn để cho các hệ thống trí tuệ nhân tạo quyết định”.

Nhưng bất chấp dư luận và sự phản đối liên tục của Giáo hội, chiều hướng trong lĩnh vực quân sự Hoa Kỳ lại đang đi theo hướng ngược lại. Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, đã nói trong một bài phát biểu vào cuối tháng Tư rằng vũ khí tự hành sẽ là “một phần quan trọng và thiết yếu của mọi hoạt động” mà quân đội Hoa Kỳ thực hiện trong tương lai. Sau đó, vào tháng Sáu, Ủy ban Quân sự Thượng viện đã thông qua một điều khoản cho năm tài chính 2027 để hợp lý hóa việc mua sắm và cung cấp các hệ thống vũ khí không người lái trên toàn quân đội.

Mặc dù vậy, chính sách quân sự Hoa Kỳ hiện tại không cho phép sử dụng vũ khí hoàn toàn tự hành. Chỉ thị 3000.09 của Bộ Quốc phòng, được ban hành lần đầu vào năm 2012 và cập nhật vào tháng 1 năm 2023, quy định rằng các chỉ huy con người phải duy trì “mức độ phán đoán phù hợp” đối với việc sử dụng vũ lực của các hệ thống vũ khí tự hành và bán tự hành. Một dự luật lưỡng đảng hiện đang được xem xét tại Quốc hội sẽ luật hóa chỉ thị này.

Tuy nhiên, một bài báo gần đây trên tạp chí của một nhà nghiên cứu thuộc Quân đội Hoa Kỳ lập luận rằng, để tránh việc Hoa Kỳ mất đi bất cứ lợi thế nào so với các đối thủ địa chính trị, các chính sách cần phải thay đổi để cho phép vũ khí tự động hoạt động ở “tốc độ máy móc” sau khi một chỉ huy ban đầu cho phép tấn công, từ đó cho phép nó hành động và giết người một cách độc lập.

Sự thay đổi chính sách khả thi này được một số người trong cộng đồng quân sự coi là điều không thể tránh khỏi. Robot sát thủ đang đến, “bất kể người ta tin gì về mặt đạo đức”, trích lời thiếu tướng nghỉ hưu và nhà phân tích chính sách John Ferrari và nhà nghiên cứu Dillon Prochnicki trong một bài báo gần đây khác từ Viện Doanh nghiệp Hoa Kỳ (AEI) cánh hữu.

Tuy nhiên, Camosy lập luận rằng ngay cả mối đe dọa từ LAWS do Trung Quốc kiểm soát cũng không thể biện minh cho việc Hoa Kỳ triển khai những vũ khí như vậy, ít nhất là không phải từ quan điểm Công Giáo. Như ông đã nói, người Công Giáo không phải là những người theo chủ nghĩa duy hậu quả, nghĩa là có những hành động nhất định trong cuộc sống con người không bao giờ nên được thực hiện vì bất cứ lý do gì, bất kể hậu quả.

Về khả năng phát triển vũ khí hạt nhân tự động (LAWS) như một phương tiện để ngăn chặn các quốc gia khác sử dụng chúng, Giáo hội từ lâu đã cảnh báo không nên áp dụng luận lý học như vậy. Ví dụ, trong bối cảnh cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân giữa Hoa Kỳ và Liên Xô, Thánh Gioan Phaolô II đã dạy rằng răn đe hạt nhân chỉ có thể được biện minh một cách có điều kiện như một bước tiến tới giải trừ quân bị hoàn toàn.

Các ứng dụng quân sự khác của AI?

Trong khi Đức Giáo Hoàng Leo có những lo ngại đáng kể về việc sử dụng AI trong chiến tranh, câu hỏi liệu kỹ thuật này có chỗ đứng nào trên chiến trường hay không vẫn còn bỏ ngỏ để người Công Giáo tự giải thích.

Capizzi nói với tờ Register rằng ông tin rằng lời kêu gọi của Đức Giáo Hoàng Leo trong thông điệp Magnifica Humanitas gần đây về việc đặt AI vào “những ràng buộc đạo đức nghiêm ngặt nhất” không loại trừ việc sử dụng AI cho một số mục đích quân sự.

“Không phải mọi ứng dụng của AI trong chiến tranh đều vô đạo đức. Chiến tranh hiện đại — mọi hoạt động hiện đại — đều liên quan đến tính toán vô cùng phức tạp,” ông nói. Craig Albert, một giáo sư chuyên về nghiên cứu an ninh quốc gia tại Đại học Augusta ở Georgia, gần đây đã viết một bài báo lập luận rằng mặc dù không được phép giao phó những quyết định gây chết người và không thể đảo ngược cho các hệ thống tự động, Albert tin rằng mệnh lệnh của Đức Giáo Hoàng về việc áp đặt “những ràng buộc đạo đức nghiêm ngặt” đối với vũ khí được tăng cường bởi trí tuệ nhân tạo không nên đồng nghĩa với việc hoàn toàn từ bỏ các khả năng quân sự được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo.

Sau đó, Albert nói với tờ Register trong một cuộc phỏng vấn rằng ông tin trí tuệ nhân tạo có tiềm năng giúp đỡ binh lính và chỉ huy bằng cách tăng cường độ chính xác. Điều này sẽ bao gồm khả năng thu hồi hoặc chuyển hướng tên lửa, có khả năng dẫn đến ít thương vong dân sự và các lỗi khác, tăng cường — theo ý kiến của Albert — tính tương xứng và sự phân biệt cần thiết cho việc sử dụng vũ lực thích hợp trong chiến tranh chính nghĩa.

Về phần mình, Camosy, một lần nữa vạch ra những ranh giới rõ ràng xung quanh ý tưởng không thể chấp nhận được rằng trí tuệ nhân tạo có thể thay thế con người trong quá trình ra quyết định gây chết người, cũng không bác bỏ ý tưởng về việc trí tuệ nhân tạo đóng một vai trò nào đó trong bối cảnh quân sự. “Chúng ta cần suy nghĩ nhiều hơn về vai trò của trí tuệ nhân tạo trong chiến tranh nói chung, nhưng cũng có những lập luận xác đáng về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo cho các mục đích như tình báo,” Camosy nói với tờ Register trong bình luận bằng văn bản, gọi những mục đích sử dụng như vậy là một “câu hỏi mở” đối với người Công Giáo.

Người Công Giáo có thể từ chối tham gia không?

Nếu vũ khí tự động được sử dụng rộng rãi trong quân đội Hoa Kỳ, vẫn chưa rõ liệu một người lính thuộc bất cứ tôn giáo nào có thể phản đối việc sử dụng chúng vì lý do lương tâm hay không. Trong lời khai gần đây, Camosy đã nhấn mạnh thực tế này và kêu gọi Quốc hội thông qua các biện pháp bảo vệ cụ thể theo luật để bảo vệ những người lính từ chối triển khai hoặc giám sát một hệ thống đưa ra quyết định nhắm mục tiêu gây chết người mà không có sự giám sát của con người.

Đức ông Stuart Swetland, một cựu chiến binh Hải quân và hiệu trưởng trường Cao đẳng Donnelly ở Kansas City, khẳng định rằng cần phải có một cơ chế để binh lính có thể từ chối tham gia một hoạt động hoặc xung đột cụ thể nếu họ tin rằng nó là bất chính. Theo khuôn khổ pháp lý hiện hành, nếu một người lính nhận lệnh khai hỏa một vũ khí hoàn toàn tự động, người lính này cần biết rằng họ không bắt buộc phải tuân lệnh — và trên thực tế là không được phép tuân lệnh — những mệnh lệnh được biết là bất hợp pháp, ông nói thêm.

Tuy nhiên, ngay cả khi không có sự bảo vệ cụ thể, Đức cha Swetland cho rằng người Công Giáo nên kiên quyết từ chối vượt quá giới hạn và triển khai vũ khí hoàn toàn tự động, ngay cả khi có thể dựng lên những kịch bản phức tạp để khiến chúng có vẻ được biện minh.

Trên hết, binh lính Công Giáo không nên chấp nhận chủ nghĩa tương đối đạo đức trong chiến tranh, Đức cha Swetland nói.

Làm như vậy, vị giáo sĩ nói, sẽ đồng nghĩa với việc “mọi thứ sẽ trở nên hỗn loạn”.