Joseph Krauss, trong bản tin ngày 16 tháng 8 năm 2026 của hãng tin Associated Press, cho hay: Người Palestine ở làng Qusra thuộc Bờ Tây bị chiếm đóng đã co cụm trong nhà của họ nhiều ngày liền, không thể rời đi vì mối đe dọa từ những người định cư Israel.

Quân đội Israel, trong ba năm qua đã thể hiện khả năng quân sự và tình báo đáng kinh ngạc từ Beirut đến Tehran, vẫn chưa hoàn toàn loại bỏ những người định cư khỏi khu vực của ngôi làng, cách Tel Aviv khoảng một giờ lái xe.

Hoa Kỳ, quốc gia cung cấp hàng tỷ đô la viện trợ quân sự cho Israel, đã đưa ra lời chỉ trích gay gắt, có lẽ vì một trong những chủ nhà là người Mỹ gốc Palestine sống ở Ohio.

Đại sứ Hoa Kỳ Mike Huckabee gọi những người định cư là “những kẻ khủng bố”. Bộ trưởng Quốc phòng Israel bác bỏ họ là những kẻ cực đoan lạc lõng – “những cậu bé trên đồi”.

Trên thực tế, họ là mũi nhọn của một phong trào lớn hơn nhiều, được các chính phủ Israel kế nhiệm ủng hộ và được thúc đẩy mạnh mẽ dưới thời Thủ tướng Benjamin Netanyahu, nhằm mục đích củng cố sự cai trị của Israel đối với lãnh thổ này và ngăn chặn việc thành lập một nhà nước Palestine.

Các khu định cư được xây dựng trong nhiều thập niên hiện là nơi sinh sống của hơn 500,000 người.

Israel đã chiếm Bờ Tây, cùng với Gaza và Đông Giê-ru-sa-lem, trong cuộc chiến Trung Đông năm 1967, những vùng lãnh thổ mà người Palestine muốn dành cho một nhà nước tương lai.

Kể từ đó, chính phủ Israel đã xây dựng gần 150 khu định cư, là nơi sinh sống của hơn 500,000 người định cư Do Thái. Nhiều khu định cư trông giống như những vùng ngoại ô phát triển hoàn chỉnh, với các khu chung cư, trung tâm mua sắm, công viên và khu kỹ nghệ.

Những người định cư cực đoan đã thiết lập hàng trăm tiền đồn bổ sung mà không có sự cho phép của chính phủ, trong khi vẫn được quân đội Israel bảo vệ và thường được hưởng các dịch vụ công cộng khác.

Chính phủ của Netanyahu, chính phủ theo chủ nghĩa dân tộc và tôn giáo nhất trong lịch sử Israel, đã tự hào về việc thiết lập hơn 100 khu định cư mới. Hôm thứ Năm, khi quân đội triển khai ở Qusra, các thành viên Nội các của ông đã ăn mừng việc xây dựng lại một khu định cư đã bị phá bỏ vào năm 2005 như một phần của việc rút quân khỏi Gaza.

Chính phủ hiện tại của Israel và phần lớn giới chính trị của nước này coi Bờ Tây là quê hương trong Kinh thánh và lịch sử của người Do Thái và xem các khu định cư là chìa khóa để duy trì an ninh.

Hầu hết cộng đồng quốc tế coi tất cả các khu định cư là bất hợp pháp và là trở ngại cho hòa bình.

Luật lệ riêng cho người định cư và người Palestine

Khoảng 3 triệu người Palestine ở Bờ Tây sống dưới sự cai trị của quân đội Israel, với Chính quyền Palestine thực hiện quyền tự trị hạn chế tại các trung tâm dân cư. Quân đội Israel hoạt động trên khắp lãnh thổ, và những người Palestine bị nghi ngờ có hành vi khủng bố có thể bị giam giữ mà không cần buộc tội trong nhiều tháng hoặc nhiều năm theo hình thức giam giữ hành chính.

Những người định cư là công dân Israel, và việc thực thi pháp luật thường do cảnh sát Israel và các tòa án dân sự đảm nhiệm.

Bộ trưởng Quốc phòng Israel, Israel Katz, từng tuyên bố vào năm 2024 rằng người Israel sẽ không còn bị giam giữ hành chính, hình thức cũng từng được sử dụng đối với những người định cư bị cáo buộc bạo lực. Hôm thứ Sáu, ông tuyên bố kế hoạch chuyển giao hoàn toàn việc thực thi pháp luật đối với những người định cư cho cảnh sát Israel.

Vai trò của quân đội “là chống lại chủ nghĩa khủng bố Palestine” và “tập trung vào bảo vệ biên giới và các khu định cư trước các mối đe dọa”, ông nói trong một tuyên bố. “Chứ không phải đuổi theo những cậu bé trên đồi.”

Điều đó sẽ củng cố hiện trạng của những hệ thống pháp luật vốn đã phần lớn tách biệt giữa người Do Thái và người Palestine ở Bờ Tây, điều mà các nhóm nhân quyền lớn cho rằng tương đương với chế độ phân biệt chủng tộc, điều mà Israel phủ nhận.

Cảnh sát và quân đội Israel đã ngần ngại đối đầu với những người định cư.

Cảnh sát Israel do Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben Gvir giám sát, bản thân ông ta là một người định cư cứng rắn, đã bị kết án 8 lần vì các tội danh bao gồm hỗ trợ một tổ chức khủng bố. Ông ta từng là luật sư bào chữa cho những người Do Thái cực đoan trước khi tham gia chính trị.

Quân đội Israel nói rằng hành động của những người định cư ở Qusra là “bất hợp pháp, đáng lên án và không thể chấp nhận được”, và rằng họ cố gắng duy trì luật pháp và trật tự ở Bờ Tây. Họ cho biết đã dỡ bỏ hai tiền đồn trong khu vực Qusra và bắt giữ một người Israel.

Nhưng các nhóm nhân quyền nói rằng quân đội thường xuyên làm ngơ trước bạo lực của những người định cư, và khi can thiệp, họ thường tập trung vào việc bảo vệ những người định cư. Yesh Din, một nhóm nhân quyền của Israel, cho biết khoảng 94% các cuộc điều tra về bạo lực của những người định cư kể từ năm 2005 đã kết thúc mà không có cáo trạng, chỉ có 3% dẫn đến các bản án toàn phần hoặc một phần.

Áp lực của Mỹ có ít tác động, và đã giảm bớt dưới thời Trump.

Bạo lực của những người định cư gia tăng. Sau vụ tấn công của Hamas vào ngày 7 tháng 10 năm 2023, cuộc chiến ở Gaza đã nổ ra. Năm sau, chính quyền Biden đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với những người định cư và các tổ chức của Israel bị cáo buộc bạo lực.

Các quốc gia phương Tây khác đã tuyên bố trừng phạt Ben Gvir và một bộ trưởng cứng rắn khác trong nội các Israel, Bezalel Smotrich, cáo buộc họ “kích động bạo lực cực đoan” đối với người Palestine.

Các lệnh trừng phạt này hầu như không có tác động, vì cộng đồng người định cư đã tập hợp lại xung quanh những người bị nhắm mục tiêu.

Tổng thống Donald Trump đã bãi bỏ các lệnh trừng phạt của Mỹ vào đầu nhiệm kỳ thứ hai của mình và bổ nhiệm Huckabee, một người ủng hộ mạnh mẽ các khu định cư của Israel, làm đại sứ.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên, Trump đã đảo ngược chính sách của Mỹ trong nhiều thập niên bằng cách chuyển Đại sứ quán Mỹ đến Giê-ru-sa-lem và ủng hộ các tuyên bố chủ quyền của Israel đối với các vùng lãnh thổ khác bị chiếm giữ trong chiến tranh.

Những người phản đối Netanyahu chỉ trích bạo lực nhưng ủng hộ sự phát triển của các khu định cư.

Netanyahu sẽ cần sự ủng hộ của Ben Gvir, Smotrich và những người ủng hộ khu định cư khác nếu ông hy vọng giữ được chức vụ của mình sau cuộc bầu cử tháng 10. Ông cũng cần duy trì quan hệ tốt với chính quyền Trump.

Các đối thủ của ông đã chỉ trích điều mà họ cho là tình trạng hỗn loạn ngày càng gia tăng ở Bờ Tây. Nhưng hầu hết các nhà lãnh đạo chính trị của Israel - ngay cả những người chỉ trích Netanyahu - đều ủng hộ việc mở rộng các khu định cư hiện có và phản đối việc thành lập nhà nước Palestine.

Gadi Eisenkot, một cựu tướng lĩnh cấp cao được coi là đối thủ chính của Netanyahu, đã chỉ trích cách chính phủ xử lý các sự kiện ở Qusra, cáo buộc chính phủ làm suy yếu các chỉ huy quân sự “trước tình trạng hỗn loạn và vi phạm pháp luật bạo lực của một thiểu số cực đoan”. Ông cũng lên tiếng phản đối kế hoạch sáp nhập Bờ Tây.

Nhưng ông cũng nói với truyền thông Israel rằng ông “chưa bao giờ nói về một nhà nước Palestine”, và rằng ông ủng hộ các khu định cư “phù hợp với lợi ích của Israel”.

Naftali Bennett, một người ủng hộ mạnh mẽ việc xây dựng khu định cư và là một đối thủ hàng đầu khác của Netanyahu, đã lên án bạo lực, nói rằng nó tương đương với “chủ nghĩa khủng bố” của một thiểu số.

“Chính vì tôi tin vào quyền sở hữu đất đai và quyền xây dựng khu định cư, chúng ta cần lên án điều này và loại bỏ bạo lực ngay trong hàng ngũ của mình – chứ không phải chờ người Mỹ bảo chúng ta làm điều đó,” ông nói trong một cuộc phỏng vấn gần đây với truyền thông Israel.

Khi Bennett còn là thủ tướng, trong khoảng thời gian ngắn ngủi duy nhất trong 17 năm qua khi Netanyahu không còn nắm quyền, chính phủ đoàn kết quốc gia của ông đã phê duyệt hàng nghìn ngôi nhà định cư bổ sung.

Các phóng viên Erin Cunningham ở Jerusalem và Koral Saeed ở Abu Snan, Israel, của hãng tin Associated Press đã đóng góp vào bài viết này.