Russell Ronald Reno là thần học gia Hoa Kỳ, chủ biên của tờ First Things, có bài nhận định nhan đề “Ethics of Rhetoric in Times of War”, nghĩa là “Đạo đức của thuật hùng biện trong thời chiến”.
Nguyên bản tiếng Anh có thể xem tại đây. Dưới đây là bản dịch toàn văn sang Việt Ngữ.
Vào Chúa Nhật Phục Sinh, khi thời hạn thường xuyên bị gia hạn để Iran chấp nhận các điều khoản của Mỹ đang đến gần, Ông Donald Trump đã đưa ra một tuyên bố trên mạng xã hội đe dọa sẽ phá hủy cơ sở hạ tầng dân sự nếu các nhà lãnh đạo của họ không tuân thủ. Tại một cuộc họp báo hôm thứ Hai, ông đã nâng cao mức độ đe dọa: “Toàn bộ đất nước có thể bị xóa sổ trong một đêm, và đêm đó có thể là đêm mai.” Ngày hôm sau, Tổng thống Trump đã đẩy mức độ đe dọa lên cao hơn nữa: “Cả một nền văn minh sẽ chết đêm nay, không bao giờ có thể được khôi phục lại nữa.”
Một số người lo lắng suy đoán rằng việc nói về sự hủy diệt có nghĩa là Tòa Bạch Ốc đang nghiêm chỉnh xem xét việc sử dụng vũ khí hạt nhân. Tôi cho rằng điều này không đúng. Nhưng việc nói về sự hủy diệt là sai, ngay cả khi đó chỉ là lời nói cường điệu nhằm mục đích đe dọa đối thủ.
Điều răn thứ chín viết rằng: “Ngươi chớ làm chứng gian nghịch cùng người lân cận.” Điều răn này cấm nói dối, khai man và xuyên tạc nhằm mục đích làm hại người khác. Truyền thống Kitô giáo và Do Thái cũng hiểu điều răn này theo nghĩa tích cực. Chúng ta có bổn phận phải trung thực, nói năng thẳng thắn và không gian dối.
Như thường lệ, các chuẩn mực đạo đức trong mối quan hệ của chúng ta với người khác khó có thể tồn tại trong thực tế đời sống công cộng. Một ứng cử viên thường im lặng về nhiều vấn đề, bởi vì các cuộc thăm dò cho thấy niềm tin thực sự của họ không được lòng dân. Hoặc họ phóng đại, hứa hẹn giảm thuế hoặc mang lại một số lợi ích khác cho cử tri, trong khi họ biết rõ rằng những lời hứa đó khó có thể được thực hiện, xét đến thực tế chính trị. Hơn nữa, chính trị bầu cử là một “cuộc chiến khốc liệt”, như người ta vẫn nói. Trong cuộc chiến giành chiến thắng bầu cử, các ứng cử viên thường đưa ra những tuyên bố thô thiển và xuyên tạc về cương lĩnh tranh cử và phẩm chất cá nhân của đối thủ.
Ngay từ khi bước vào đời sống chính trị năm 2015, Tổng thống Trump đã vượt qua mọi giới hạn của ngôn từ chính trị. Ở một mức độ nào đó, những lời lẽ thô tục và cường điệu của ông ta nhằm hạ thấp đối thủ đã thể hiện tính chất nghịch lý của sự trung thực trong bầu cử. Trong nhiều thập niên, các chính trị gia quốc gia đã dựa vào các phương tiện truyền thông để lan truyền những lời cáo buộc ác ý. Bản thân các nhân vật chính trị cũng tự do gán cho Tổng thống Trump những nhãn mác bôi nhọ như “phân biệt chủng tộc” và “phát xít”, và ông ta đã đáp trả bằng những lời lẽ thẳng thừng và kích động không kém.
Tôi đồng ý với những người cho rằng những lời lẽ chính trị gay gắt (hiện nay phổ biến ở cả cánh tả và cánh hữu) khuyến khích những người có tâm hồn bất ổn cân nhắc đến việc sử dụng bạo lực chính trị. Những người vốn đã có lương tâm chai sạn càng bị suy đồi hơn. Và tất cả chúng ta đều bị vấy bẩn. Trí tưởng tượng về quyền công dân của chúng ta bị ô nhiễm; các chuẩn mực của chúng ta bị hạ thấp.
Trong thời chiến, những nguy hiểm của lời lẽ thiếu kiểm soát và phóng đại càng nghiêm trọng hơn. Là những người yêu nước, chúng ta nên hy vọng Hoa Kỳ sẽ bước ra khỏi cuộc chiến với Iran trong một vị thế thuận lợi, có khả năng bảo đảm hòa bình trong khu vực và kiềm chế Iran. Nhưng điều đó sẽ làm tổn hại đến ý thức đạo đức tập thể của chúng ta nếu chúng ta bị cám dỗ sử dụng những phương tiện phi đạo đức để đạt được mục tiêu đó.
Các nhà lãnh đạo chính trị phải phục vụ lợi ích của người dân mà họ cai trị. Điều đó thường đòi hỏi sự khôn ngoan như rắn, là điều mà Chúa Giêsu không bác bỏ. Tôi không muốn những người dẫn dắt chúng ta vào chiến tranh lại giống như Uriah người Hittite, thiếu khôn ngoan khi tin tưởng; và quá thành thật, trong khi hoàn cảnh đòi hỏi sự xảo quyệt. Trong thời chiến, việc chính phủ lừa dối là hợp pháp về mặt đạo đức. Thậm chí, việc lừa dối chính người dân của mình cũng được cho phép, như thường thấy để giữ vững tinh thần.
Nhưng vai trò lãnh đạo chính trị còn có khía cạnh giáo dục. Các nhà lãnh đạo có nhiệm vụ khuyến khích đức hạnh và kiềm chế thói xấu. Trong một nền văn hóa dân chủ, nhiệm vụ này bị hạn chế nghiêm trọng, thậm chí đôi khi bị lấn át, bởi yêu cầu về sự đại diện. Như nhiều nhà tư tưởng chính trị đã nhận ra, vì các nhà lãnh đạo phải giành được phiếu bầu, nên nền dân chủ có xu hướng dung túng cho những điều tầm thường, thậm chí là thấp kém.
Thời chiến thì khác. Mạng sống đang bị đe dọa. Khi xung đột leo thang, chúng ta dễ sa vào khát máu. Tầm nhìn đạo đức của chúng ta dễ bị thu hẹp. Trong thời đại công nghệ hiện nay, các cỗ máy chiến tranh đã trở nên vô cùng tàn phá. Chúng ta không cần phải nhắc đến vũ khí hạt nhân. Gần 100.000 người đã thiệt mạng trong vòng hai ngày khi máy bay chiến đấu Mỹ ném bom cháy xuống Tokyo vào tháng 3 năm 1945.
Ngay từ đầu cuộc chiến chống Iran, chính quyền Tổng thống Trump đã sử dụng những lời lẽ cực đoan và khát máu. Các quan chức của họ tưởng rằng họ đang đe dọa kẻ thù của Mỹ và truyền cảm hứng cho người dân Mỹ. Họ đã sai. Lời lẽ hiếu chiến của họ, đặc biệt là những tuyên bố trắng trợn về việc xóa sổ toàn bộ nền văn minh Iran khỏi mặt đất, đã làm suy thoái người dân Mỹ và làm chai sạn lương tâm của chúng ta.
Tổng thống Trump và các cộng sự cần chấm dứt những lời lẽ khoa trương và thiếu trách nhiệm của mình.
Source:First Things